غار کتله خور | سفری فراموش نشدنی

غار کتله خور | سفری فراموش نشدنی

یکی از مهمترین جاذبه های طبیعی که هر گردشگری را به خود جذب می کند، غار است. کشور ایران از جمله مناطقی است که به دلیل ویژگی های طبیعی و زمین شناسی که دارد، غارهای زیادی را در خود جای داده است، نکته جالب توجه اینکه، غارهایی که در ایران واقع شده، هر کدام ویژگی های خاص و منحصر به فردی دارند. یکی از این غارها که از عجایب هم محسوب می شود، غار کتله خور زنجان است. با یارگشت همراه باشید تا سفری فراموش نشدنی به این غار دیدنی داشته باشیم.

همانطور که اشاره شد، غارهای ایران هر کدام ویژگی های منحصر به فردی دارند باعث تمایزشان از یکدیگر می شود، از جمله این ویژگی های خاص می توان به قندیل های زیبا و باشکوه گرفته تا فسیل های چند میلیون ساله اشاره نمود.

 دلیل نامگذاری

اگر به مناطق غربی ایران سفر کرده باشید احتمالاً کلمه کتله را شنیده اید، درست است، افرادی که در این بخش هستند به کوه های کم ارتفاع اصطلاح کتله می گویند، حدس می زنیم که دلیل نامگذاری این غار هم همین باشد، چرا که غار کتله خور زنجان نیز در همین کوه های کم ارتفاع قرار گرفته است. خور نیز در این منطقه به جای خورشید استفاده می شود، و چون خورشید از پشت این کوه طلوع می کند، به این غار، غار کتله خور گفته می شود.
البته می توان به دنبال دلیل دیگری نیز برای نامگذاری آن یافت، چون این غار در استان ترک نشین قرار دارد و در زبان ترکی به پستی و بلندی، کتله گفته می شود و خور نیز معنی آسان می دهد، نتیجتاً چون دسترسی به این غار راحت است به آن کتله خور گفته می شود.
مدت زمان زیادی از کشف این غار نمی گذرد، زمان کشف این غار به قبل از سال ۱۳۰۰ بر می گردد، اما در سال ۱۳۳۰ توسط آقای جمالی زنجانی به ثبت رسید.
ورودی غار کتله خور

موقعیت غار کتله خور

برای رسیدن به این غار از هر استانی که می آیید و وارد استان زنجان شدید، وارد شهرستان گرماب شوید. این غار در فاصله ۱۵۵ کیلومتری جنوب زنجان، ۸۰ کیلومتری جنوب خدابنده و ۱۷۳ کیلومتری شمال همدان، نزدیک ترین شهری که به این غار دیده می شود، شهر کوچک گرماب است.
 از طریق جاده آسفالته زنجان-سلطانیه خدابند-گرماب و از طریق جاده زنجان-بیجار-گرماب و همچنین از طریق جاده همدان-کبودر آهنگ نیز قابل دسترسی است. این غار از شهر گرماب حدود ۷ کیلومتر فاصله دارد.

تاریخ

 اگر از منظر زمین شناسی به این غار توجه کنیم، باید گفته شود که غار کتله خود قدمتی بیش از ۱۲۰ میلیون سال دارد، در این مدت ۱۲۰ میلیون سال قاعدتاً رخدادهای طبیعی زیادی به خود دیده است، از جمله این رخدادهای زمین شناسی می توان به زمین لرزه اشاره کرد که باعث ایجاد شکستگی های زیادی شده است.
با توجه به جنس منطقه که از نوع آهکی کارستی است، عملیات هوازدکی مکانیکی باعث شکلگیری فرایند غار زایشی شده است. از نظر زمین شناسی غار در منطقه تکتونيکي ايران مرکزي قرار گرفته است. اين غار در سازند قم (اليگوميوسن) در کوه سقزلو تشکيل شده است. غار کتله خور در سه طبقه تشکيل شده و در محدوده ارتفاعي ۱۶۷۰ تا ۱۷۴۲ متر بالاتر از سطح دريا گسترش يافته است. غار نهشته هاي از جنس کلسيت از قبيل استالاگتيت، استالاگميت، ستون و جريان سنگي در قسمت هاي نفوذ آب از لايه هاي بالايي در بخش هايي از غار يافت مي گردد. اين غار با کانال هاي آناستوموز توسط يک مکانيسم سيلابي و آب هاي نابرجا تشکيل شده است. طبقات مختلف غار با تغيير محل سطح ايستابي شكل گرفته اند..
در این غار هم مانند دیگر غارها، انسان های اولیه سکونت داشته اند ، این افراد بیشتر در ۱۰۰ متر اولیه این غار زندگی می کردند این را می شود از ۸۰ اسکلتی که در این محل پیدا شده فهمید.
از پائین دست دهانه آن رودشور که از شعبات فرعی قزل‌اوزن است جاری می‌شود غار درمنطقه مستطیلی شکلی به ابعاد ۲۰۰۰×۱۵۰۰ متر به‌وجود آمده‌ است.
طول این غار حدود ۱۲۸۶۰ متر است و دومین غار مهم توریستی کشور محسوب می شود. به جز غار کتله خور، تعداد زیادی از پدیده های کارستی در سازندهای آهکی منطقه دیده می شود. پدیده های کارستی عمده از به شکل کارن، غار و چشمه می باشد. چشمه کارستی گرماب در پلانژ شرقی طاقدیس قرار دارد.

ویژگی های کلی غار کتله خور

محدوده ارتفاعی طبقات سه گانه غار از ۱۷۰۵ تا ۱۷۴۲ ، ۱۶۸۵ تا ۱۷۰۵ و ۱۶۷۰ تا ۱۶۸۵ متر بالای سطح دریا قرار دارد. بخش توریستی غار در طبقه اول با تعداد زیادی مسیرهای حلقوی قرار دارد. طبقه اول از دو بخش تشکیل یافته است. بخش اول غار از ورودی تا اولین تالار و بخش دوم از تالار تا انتها ادامه دارد. به نظر می رسد که در بخش اول طبقه اول فقط تعدادی گذرگاه های فرعی با گسترش کم وجود داشته باشند. در این بخش دو چاه کارستی وجود دارد که مقطع انها با افزایش عمق چاه به تدریج کاهش یافته و در انتها به شکاف باریکی ختم می شوند. در واقع چون در بخش اول هیچ گونه معبری به بالا و پایین وجود ندارد، غار در این بخش یک طبقه دارد.
در بخش دوم تعداد زیادی چاه به طبقه های پایین وصل می گردد. یکی از مشخصه های این بخش، ریزش وسیع سقف مجدداً کریستاله شده است. پایین ترین نقطه ارتفاعی طبقه اول در بزرگترین ریزش تالار واقع شده است.
طبقه دوم از دو بخش مجزا که هیچگونه ارتباطی با هم ندارند تشکیل شده است. میانگین ارتفاع گذرگاه ها و تالارها کمتر از طبقه اول می باشند.
طبقه سوم کوچکترین و عمیق ترین بخش غار می باشد.
غار کتله خور از نوع شبکه متصل مارپیچی می باشد. گذرگاه های غار در یک الگوی متصل مارپیچی در سه طبقه تشکیل شده است. سه مدل ژنتیکی: آرتزین، تغذیه پخشی و سیلابی برای گسترش غارهای پیچ و خمدار پیشنهاد شده است.
(منبع: نحوه تشکیل غار کارستی کتله خور در استان زنجان، محسن رضایی، محمد نخعی، فصلنامه زمین شناسی ایران، ۱۳۸۷).
درون غار تونل های فرعی و استلاکتیت ها و استلاکمیت ها و ستون های بسیار در گذرگاه های اصلی دیده می شود، همچنین قندیل های مخروطی آویزان از سقف ها در اثر داشتن ناخالصی ها، رنگ های متنوع به خود گرفته اند و آنها که ترکیبات به همراه نداشته و یا کمتر دارند به صورت بلورهای شیشه ای بسیار شفاف مشاهده می شوند.
در حال حاضر این غار به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده‌است بخش ورزشی آن تنها مورد استفادة غارنوردان و صخره‌نوردان قرار می‌گیرد، حدود ۴ کیلومتر است که البته هنوز انتهای آن کشف نشده‌است.
غار کتله خور زنجان
درون غار را به بخش های مختلفی بر اساس ویژگی ها و عوارضی که در آن قرار گرفته است، تقسیم بندی کرده اند که از جمله آنها می توان به میدان شیر خوابیده، میدان بیستون، میدان چهل‌ ستون، میدان پنج ‌شیر، پای فیل، تالار عروس، تونل قندیلی، اتاق عقد، عروس و داماد ، میدان شمع اشاره نمود. از جالب ترین بخش های این غار که همیشه گردشگران زیادی را در اطراف آن در حال تماشا می بینید بخش عروس و داماد است که استالاگمیت ‌های آن شباهت زیادی به عروس و داماد دارند.
اگر بخواهیم این غار را نسبت به غار معروف علیصدر مقایسه کنیم باید بگوییم که آهک‌های غار کتله خور نسبت به آهک‌های غار علیصدر بسیار خالص‌تر است که عاملی برای زیباتر شدن غار است، چراکه خالص بودن آهک‌ها موجب شفافیت آن‌ها و در نتیجه عبور نور از قندیل‌ها می‌شود.
منبع: الی گشت – کجارو –

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *